Stroom lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet altijd.
We gebruiken elektriciteit voor bijna alles in ons dagelijks leven: licht, verwarming, communicatie en mobiliteit. Het Nederlandse elektriciteitsnet is betrouwbaar, maar de energietransitie, digitalisering en internationale ontwikkelingen zorgen voor nieuwe kwetsbaarheden.

In een reeks van vier blogs gaat Holtenergie in op wat een grote stroomstoring – een black-out – betekent voor huishoudens en voor Holten. We leggen uit hoe het elektriciteitsnet werkt, wat de gevolgen zijn als het misgaat en wat je zelf kunt doen om beter voorbereid te zijn.

Black-out blog deel 1

Hoe zeker is onze stroomvoorziening nog? De kwetsbaarheid van het elektriciteitsnet

We vertrouwen erop dat de stroom het altijd doet. In Nederland klopt dat bijna altijd: het net is stabiel en valt zelden uit. Maar juist doordat alles op elektriciteit draait, zijn we kwetsbaarder dan we denken. De energiewereld verandert snel, en dat brengt nieuwe risico’s mee.

Landelijke zorgen over leveringszekerheid

Ons elektriciteitsnet is betrouwbaar, maar de overgang naar zon en wind brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. Het hele Europese net draait op een vaste 50 Hertz (Hz). Deze frequentie blijft alleen stabiel als vraag en aanbod precies in balans zijn. Dat was vroeger eenvoudiger. Toen werd alle energie opgewekt met fossiele brandstoffen en megagrote centrales met voldoende reservevermogen, die precies de vraag konden volgen.

Zonnepanelen en windturbines leveren vermogen afhankelijk van wind en zonneschijn. Valt de wind weg of schuift er een wolk voor de zon, dan kan de productie snel veranderen, los van de behoefte. Het voltage en de netfrequentie kunnen dan veranderen en buiten hun specificaties raken. Voor gebruikers betekent dit bijvoorbeeld spanningen onder de 207 Volt of boven de 253 Volt. Voor de netfrequentie geldt een bandbreedte van 49,8 Hz tot 50,2 Hz.

De gevoeligheid van het net voor frequentieafwijkingen wordt veroorzaakt door centrales met grote draaiende generatoren. Apparatuur – en ook de omvormers van zonnepanelen – schakelt zichzelf uit om schade te voorkomen. Daardoor verandert de vraag naar vermogen opnieuw, waardoor het probleem kan verergeren en een verstoring zich sneller kan verspreiden. Tegelijk moet de benodigde energie ergens anders vandaan worden gehaald, wat extra druk op het net zet.

Daar komt bij dat recente storingen, zoals de grote black-out in Spanje en Portugal in april 2025, laten zien hoe kwetsbaar landen kunnen zijn als veel energie tegelijk wegvalt. Ook cyberaanvallen zijn een reëel risico, volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Hierbij proberen zogenoemde statelijke actoren, bijvoorbeeld Rusland, onze maatschappij te destabiliseren.

Ondertussen wordt gewerkt aan oplossingen zoals grote batterijsystemen die in milliseconden kunnen bijspringen en zo helpen om het net stabiel te houden. Tegelijk vraagt de energietransitie om steeds meer elektriciteit, waardoor het net zwaarder wordt belast dan vroeger.